منابع گازی مدیترانه شرقی؛ عامل چالشهای آینده اسرائیل با همسایگان
29 سپتامبر 2016
ساعت انتشار مطلب : 9:44 | Print This Post Print This Post
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)

به گزارش آژانس رویدادهای مهم نفت و انرژی ” نفت ما “ ، در پایان قرن بیستم، پس از این که شرکتهای بین‌المللی نفت بر وجود گاز طبیعی در میدانهای گازی واقع در آبهای شمال اسکندریه مصر و بندر سعید تاکید کردند، نخستین اکتشافات گاز طبیعی در مناطق دریایی اسرائیل آغاز شد. اسرائیل در ابتدا با چالش گوناگونی روبرو شد و اکتشافات نخستین برای خودکفایی و امکان صادرات مهم نبود، ولی سپس در آبهای شمالی دریای مدیترانه اکتشافات مهمی انجام شد. چنانچه در بین سالهای ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۳، چند میدان گازی در آبهای عمیق دریای مدیترانه کشف شد. مهمترین این میدانهای گازی «تامار» و «لویاتان» و سپس یک میدان گازی به نام «کاریش» در حدود ۱۰ مایل دریایی با آبهای منطقه لبنان بود. میدان گازی تامار در فاصله ۸۰ کیلومتری شهر بندری «حیفا» در دریای مدیترانه و اهمیتی راهبردی برای مقامات تل آویو دارد. این میدان در سال ۲۰۱۳ به  بهره‌برداری رسید. همچنین  میدان گازی لویاتان در فاصله ۱۳۰ کیلومتری بندر حیفا حدود ۵۱۰ میلیارد مترمکعب ذخیره دارد. به علاوه میدانهای گازی دیگری همچون نوا، ماری،  دالیت،  روت، حنا  و … نیز کشف شده است. در همین راستا اسرائیل تلاش می‌کند با بخشی از ظرفیت میدان گازی لویاتان را به صادرات اختصاص دهد و با نگاهی به آینده بخشی را ذخیره  و برای رسیدن به صادرات، در سالهای آینده بزرگترین اکتشافها را انجام دهد. در این بین هر چند اسرائیل یکی از واردکنندگان انرژی بود و یکی از بزرگترین مصرف کنندگان گاز طبیعی در حوزه مدیترانه بود و پیش از سال ۲۰۱۳ تا حدود زیادی به واردات گاز از کشور مصر وابسته بود ( ۴۰ درصد از انرژی این رژیم را تامین می کرد) اما اندک اندک  در سال ۲۰۲۰ به یکی از صادرکنندگان گاز تبدیل می شود. در واقع اسرائیل در صورتی که بتواند طرحهای خود را در زمینه استخراج و فروش گاز به نتیجه برساند ظرف ۳۰ سال در حدود ۱۵۰ میلیارد دلار درآمد کسب خواهد کرد. در این میان برای رسیدن به آن گامهای زیادی را برداشته شده است. در واقع اگر تمام برنامه‌های اسرائیل درست پیش بروند به یکی از صادرکنندگان مهم گاز در منطقه تبدیل خواهد شد. اما برای رسیدن به این منظور چالشهای بسیاری فراروی خود دارد. نوشتار زیر به بررسی چالشهای منطقه ای و اختلافات گذار از واردات به صادرات گاز اسرائیل توجه کرده است.

اختلافات با مصر

تا سالهای اخیر مصر بر اساس یک قرارداد ۲۰ ساله به اسرائیل گاز می فروخت، اما سال ۲۰۱۲ در پی حمله تندروها به خطوط لوله در شبه جزیره سینا مصر صادرات گاز را قطع کرد. این رویکرد هر چند موجب شده است تا مصر برای پرداخت یک میلیارد و ۷۶۰ میلیون دلار غرامت به اسرائیل بابت عدم صادرات گفتگوهای مربوط به واردات گاز از میدانهای جدید اسرائیل در دریای مدیترانه شروع کند و حتی قرار شده بود اسرائیل از میدان گازی دریایی لویاتان به مدت ۱۰ تا ۱۵ سال از طریق یک خط لوله زیردریایی گاز طبیعی به مصر صادر می‌کند. در این بین در این رویکرد مصر از صادر کننده گاز به اسرائیل تبدیل به وارد کننده گاز می شد. اما در بعد دیگری اخیرا یک از بزرگترین میدان گاز طبیعی شناخته شده در جهان در سواحل مصر کشف شده است، و پیش‌بینی می‌شود تا دهه‌های آتی پاسخگوی نیازهای گازی مصر باشد. یعنی کشف ظرفیت ۳۰ تریلیون متر مکعبی این میدان در حالی بود که اسرائیل به فروش گاز خود به مصر بسیار امیدوار بود و مصر را به عنوان نخستین بازار برای فروش گاز و صادرات مد نظر داشت. در این شرایط از دست دادن مصر به عنوان نخستین بازار فروش گاز ضربه ای دردناک به اسرائیل است و مصریها  از ادامه توافقات خود با طرف اسرائیلی در زمینه تامین گاز مورد نیاز مصر دست کشیده اند. گذشته از این نیز  باید توجه داشت که با توجه به نامشخص بودن مرزهای دقیق دریایی و مناطق انحصاری و.. در مدیترانه شرقی اصولا بسترهای برای اختلاف بر سر منابع گازی بین اسرائیل و مصر در میدانهای گازی منطقه چون لویاتان وجود دارد و می تواند چالش مهمی بر  سر صادرات  گاز اسرائیل باشد.

چالش صادرات به اردن

اردن نزدیک به ٩٠ درصد از نیازهای انرژی خود را با واردات تامین می کند و پس از اختلالها و توقفهای پیاپی در واردات گاز از مصر به دنبال تضمین امنیت عرضه انرژی است. در این بین در واقع اردن از یک سو توافقنامه صلحی با رژیم صهیونیستی امضا کرده و اکنون مد نظر مقامات اسرائیلی برای صادرات گاز  است از سوی دیگر نیز دولت اسرائیل یادداشت تفاهم هایی را با اردن در زمینه استخراج گاز از میدان گازی لوایتان به امضا رسانده و حتی نخست وزیر اسرائیل، توافقنامه فروش گاز از میدانهای گازی دریای مدیترانه به اردن را برای بیش از ١۵ سال تایید کرده است. اما این امر وارد مرحله قرارداد نشده است و در یک سال گذشته نیز دامنه اختلاف بین اردون  و اسرائیل موجب شد کمیته انرژی پارلمان اردن با اوردات گاز از اسرائل مخالفت کرد. در کنار این نیز باید توجه داشت که اردن می تواند به گزینه هایی دیگری چون واردات گاز از مصر و یا حتی ایران و قطر نیز فکر کند که به نوبه خود می تواند چالش مهمی بر  سر صادرات گاز اسرائیل باشد.

چالش اختلاف با لبنان

در واقع هر چند اسرائیل ادعا می‌کند که سعی در کسب مجوز برداشت گاز و نفت از منطقه‌ دریایی و ساحلی متعلق به خود دارد، اما لبنان با نقشه اسرائیل از مرزهای آبی مخالف است و نقشه خود را در سال ۲۰۱۰ به سازمان ملل متحد ارائه داده است. در همین راستا مقامات لبنانی اعتقاد دارند اعماق آبهای جنوب لبنان حاوی ۱۲ تریلیون متر مکعب گاز طبیعی است و حوزه گازی «کاریش» در ۴ کیلومتری آبهای منطقه ای لبنان قراردارد و میدان گازی تامار مد نظر اسرائیل فاصله چندانی از مرزهای دریایی لبنان ندارد و احتمال تداخل بین این چاه و آبهای منطقه‌ ای لبنان قطعی است. در این میان از آنجایی که دوطرف در وضعیت جنگی هستند از یک سو توافق طرفهای لبنانی مبتنی بر اختلافات مرزی نمی ‌تواند مانعی در برابر حق لبنان در استفاده از ثروت‌های گازی این کشور شود و پیامهای لبنان مبنی ‌بر عدم تجاوز به حقوق دریایی و نفتی لبنان به اسرائیل رسیده است. از سوی دیگر نیز حزب الله همواره آماده ضربه زدن به تأسیسات گازی اسرائیل در دریا است و عدم حل این مشکل به نوبه خود می تواند چالش مهمی بر سر صادرات گاز اسرائیل باشد.

چالش اختلاف با فلسطین

جدای از نوع نگاههای مبتنی بر اشغالگری اسرائیل از منظر بسیاری از دولتها تنها بخشی از  ثروت گازی در دریای مدیترانه متعلق به اسرائیل است. در این میان اگر به منابع گازی ساحلی فلسطین بنگریم در سال ۱۹۹۹ بیش از ۱,۱ تریلیون متر مکعب گاز طبیعی در آبهای منطقه‌ای فلسطین در نزدیکی سواحل غزه کشف شد و دولت فلسطین در سال ۲۰۱۴ اعلام کرد که میدان گازی جدیدی در سواحل دریای مدیترانه در النصیرات واقع در وسط نوار غزه کشف شده است. در این میان هر چند اسرائیل به طور رسمی و در قالب کمپ دیوید حقوق حاکمیتی مقامات فلسطینی را در دریا به رسمیت می شناخت اما در گذر سالها مانع بهره برداری از آن می شود و بدون هیچ گونه توجهی به حقوق فلسطینیان به گونه مستقیم و غیر مستقیم عملا بر روی این منابع چنبره زده است. در همین راستا وزیر دفاع اسرائیل در سال ۲۰۰۷ به صراحت بیان کرد باید با عملیات نظامی، حماس را وادار کرد از ادعای مالکیت خویش بر دریای مدیترانه دست بکشد و تنها به سواحل آن بسنده کند. در این  میان هر چند اسرائیل تلاش می کند مرزها و مناطق دریایی فلسطینیان را کاسته و عملا میدانهای گازی را تصرف خود داشته باشد اما باقی ماندن چالش با فلسطینیان بر سر منابع گازی نیز می تواند چالش مهمی بر سر صادرات گاز اسرائیل باشد.

هر چند اسرائیل از  پایان قرن بیستم بر وجود گاز طبیعی در میدانهای گازی نزدیک به خود تاکید کرده است اما برای برداشت در کوتاه مدت و میان مدت با چالشهای فراروانی روبرو است. در واقع در کنار نیاز گسترده اسرائیل به گاز داخلی و دریای مدیترانه و اهمیتی راهبردی آن برای مقامات صهیونیستی و صادرات در حالیست که اختلاف بر سر منابع با کشورهای عربی منطقه همچنان ادامه دارد و حتی ممکن  است این اختلاف منجر به جنگهایی با لبنان و غزه با اسرائیل گردد.

  فرزاد رمضانی بونش / کارشناس و پژوهشگر امور بین المللی


نظرات کاربران :

ارسال یک پاسخ

معادله امنیتی *

اطلاعات مطلب
  • ارسال كننده : tahlil با 4972 مطلب ارسالي
  • كد مطلب : 1290
  • تعداد ديدگاه هاي به ثبت رسيده : ۰ ديدگاه
آخرین اخبار
تبليغات